These days, people avoid reading long articles. They tend to read only highlighted parts, and check the visual content to get an idea. Use more visuals in your articles to make them digestible and skimmable for readers.

Whether you promote your product through social media, or through your blog, include visuals in your strategy. This tactic will make your content more

• Engaging 
  
• Attractive 
  
• Relatable 
  
• Memorable 
  
• and understandable for your readers.  
  

Visual posts grab readers’ attention, and encourage them to take action. They communicate more information - the data in a small text is more difficult to digest than in a 1-minute video.

There’s a concept called visual blogging which is a type of content blogging that connects with readers using visual content like images, videos, GIFs, infographics, and mini-infographics. These visuals can be extremely entertaining when being used in the right context. They help break up the text and highlight the important points so that readers can scan the article, and understand what it’s about.

The Blog is one of your website’s most valuable marketing tools. Whether you’re blogging about fashion, science, education, business, or lifestyle, your ultimate goal is to get yourself, your expertise , or your business out to the world. This is  the way to reach your niche audience.

These steps will help you get started with your blog creation:

Attention-Grabbing Headline

An attention-grabbing headline makes your readers want to read your post right away. Make sure to choose a compelling title , otherwise your blog will not be read or shared.

Stand out Introduction

This is the second, most relevant part for grabbing your readers’ attention. If the first few sentences aren’t catchy enough, you will lose your readers. So, try to use humour, or tell an interesting fact right in the beginning. Then, describe the content of the topic, and give readers a reason to continue reading by explaining how it can help them.

Relevant Subheadings

Readers usually skim through the article before they actually decide to read it. Subheadings let you break up content making it easier for your audience to find the information most useful  for them, and skip the paragraphs they don’t need.

Bullet Points

Bullet points are great because they help grouping related ideas, and making them more digestible for readers. Use numbered and unnumbered bullets, but make sure not to write paragraphs in bullets. Breaking up an article with long lists or sentences with bullet points makes your blog scannable.

• First, you’ll read this 
  
• After that, you’ll notice this 
  
• Then, you’ll have a glance at this 
  
• And at last, you’ll finish on this. 
  

Captivating Images

It is more difficult to process the article when there’s no visual stimulation. Adding relevant images will increase blog post engagement by making it visually appealing. Images help readers understand complex topics, and remember your content better, so take advantage of visuals as much as you can.

Call-to-Action

Insert a call-to-action at the end of your post if you want your readers to do anything like subscribing to your blog, buying your product, or signing up to your newsletter. Make sure to mention the benefit your readers will get.

Digital marketing helps your brand to have a strong online presence. This guide is for small business owners, freelancers, startups, independent artists, and anyone interested in expanding their knowledge in web marketing. It will help you master the basics of online marketing.

Here are some tips that will help you plan your online marketing strategy:

Search Engine Optimization (SEO)

This is the process of increasing the quality and quantity of site traffic through organic search results. Search Engine Optimization takes time, and doesn’t give instant results, that’s why it is considered to be the hardest practice of digital marketing. With an effective SEO strategy, you are able to keep up with your competitors, grow your website traffic, build brand identity, and improve your conversion rate.

Social Media Marketing (SMM)

This form of marketing is based on social media. Depending on the type of your business, and on your preferred budget, you can determine the social network you want to go with. As long as you create engaging content for your target audience, you will be able to communicate with them without any considerable investments.

Email Marketing

Email Marketing plays an essential role in reaching and engaging your audience. It will help you build a community, and allow you to personalize your messaging based on customer actions. This is one of the most efficient tactics for growing your audience, strengthening relationships, boosting sales, and reaching people on any device.

“I want to do business with a company that treats emailing me as a privilege, not a transaction,” - Andrea Mignolo

Crowd Marketing

This form of marketing is aimed at spreading brand awareness or interest in your product through involving a large number of people on different social platforms such as Quora, Facebook Groups or Reddit. Crowd Marketing is especially useful for small businesses who are on a low budget and who want to be able to narrate the story of their business.

ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը, Հայաստանում ՄԱԶԾ մշտական ներկայացուցիչ Նաթիա Նացվլիշվիլին, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Վահրամ Դումանյանը և ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Ռոբերտ Խաչատրյանը ողջույնի խոսքով դիմեցին ներկաներին՝ ՀՀ կառավարության, ՄԱԿ-ի, կրթական հաստատությունների և ՀԿ-ների ներկայացուցիչների ու հանրաին ոլորտի նորարարների։ 

Աշխարհը սրընթաց առաջ է շարժվում և փոփոխվում է աննախադեպ արագությամբ, սակայն հանրային քաղաքականությունը և ծառայությունները բախվում են խոչընդոտների բյուրոկրատական համակարգում առկա կարծրացած գործելաոճերի պատճառով։ Սա մարտահրավեր է ամբողջ աշխարհի համար։ Այս խնդիրը հաղթահարելու ճանապարհներից մեկը հանրային ծառայողների մտածելակերպի փոփոխությունը և ստանդարտ մոտեցումների վերանայումն է՝ առօրյա աշխատանքում հարատև կրթության, նորարարական տեխնոլոգիաների, մոտեցումների և գործելակերպի ինտեգրմամբ։ 

ՄԱԶԾ-ի ԿԶՆ նորարարական կենտրոնը մուտք գործեց հանրային ոլորտ հինգ տարի առաջ՝  ոլորտի նորարարությունն առաջնորդելու առաքելությամբ: Ֆորումը նաև նվիրված էր ՄԱԶԾ-ի ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի 5-ամյակին, կենտրոն, որը վերածվել է լիարժեք ինովացիոն հաստատության, որը գլոբալ ազդանշաններն ու միտումները վերածում է գիտելիքի և փաստերի, որպեսզի Կառավարությունը հետ չմնա արագ փոփոխվող աշխարհից և ընթացիկ հրատապ խնդիրներից։ 

«Այսօր մենք նշում ենք այս գործընկերության հինգ տարին, որի արդյունքում կերտվել է նորարարական ծրագրեր իրականացնելու տպավորիչ փորձառություն։ Այն նշանավորվել է բազմաթիվ պետական գործընկերների, միջազգային և տեղական կազմակերպությունների հետ համագործակությամբ, և ամենակարևորը, հանգեցրել է զարգացող երկրի միջավայրում նորարարության կիրառման արդյունքում ստացված ուսումնառության ու գիտելիքի զարգացմանը։ Այս ամենը Հայաստանում հնարավոր է դարձել միայն Կառավարության գործընկերների հետևողական աջակցության շնորհիվ։ Մենք նաև շնորհակալություն ենք հայտնում դոնոր կազմակերպություններին, որոնք վստահել են մեզ՝ ֆինանսական միջոցներն ուղղորդելով հանրային քաղաքականության նորարարություններին՝ փորձարկելու ավելի ճկուն ու նորարար մոտեցումներ» նշեց Հայաստանում ՄԱԶԾ մշտական ներկայացուցիչ Նաթիա Նացվլիշվիլին իր ողջույնի խոսքում՝ շնորհակալություն հայտնելով կառավարության գործընկերներին և դոնոր համայնքին։

Անհստակության մեջ կողմնորոշվելու և անորոշության պայմաններում զարգանալու համար կարևոր է վերաիմաստավորել նորարարական էկոհամակարգը՝ կամրջելով տարբեր ոլորտներ՝ ներառյալ պետական և մասնավոր հատվածները, և մեծացնելով նոր համակարգեր ստեղծելու կոլեկտիվ կարողությունները բարդ խնդիրներին արձագանքելու  համար: 

«Դեռևս տարեսկզբին ՀՀ ԿԳՄՍՆ-ն շրջանառության մեջ դրեց Հայաստանի Հանրապետության կրթության՝ մինչև 2030 թվականը զարգացման պետական ծրագիրը, որի առանցքում մարդկային կապիտալի զարգացումն ու իրացումն է գիտելիքի ու ստեղծարարության խթանման միջոցով։ Այս ուղենշումը պատահական չէ․ տարիների ընթացքում նախարարության կողմից իրականացված ծրագրերի և միջամտությունների արդյունքում մեր հենման կետը հենց անհատի կարողությունն ու նրա զարգացումն է՝ շարունակական կրթության միջոցով։ Այս ճանապարհին նորարարությունը բովանդակային առաջընթացի և ապագայի մարտահրավերներին դիմակայելու կարևորագույն նախապայմանն է», նշել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Վահրամ Դումանյանը։ 

ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Ռոբերտ Խաչատրյանը նշեց, որ «2021-2025 թվականների թվայնացման ռազմավարությունը ևս մեկ անգամ վերահաստատեց ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության առաջատար դերը թվային փոխակերպման գործում՝ նպատակ ունենալով խթանել տվյալահենք, արդյունավետ և թափանցիկ կառավարումը։ Նորարարությունն այլընտրանք չունի, և բոլոր ոլորտներում դրա տարածումն այսօրվա հրամայականն է: Դա դժվար ճանապարհ է, որը պահանջում է մարդակենտրոն, փաստահեն և ճկուն քաղաքականություններ և մասնավոր ու պետական հատվածների սերտ համագործակցություն: Եվ հենց այստեղ է, որ նորարարական փորձառության նկատմամբ նման եռանդ ունեցող մասնագետները՝ այսօր այս սենյակում բոլոր հավաքվածները, պետք է մտնեն խաղի մեջ: Կարևոր է, որ մենք՝ նորարարների ցանցի առանցքը, առաջնորդենք գործընթացը և պատասխանատվություն կրենք նորարարության տարածման համար»: 

ՄԱԿ-ի Եվրոպայի տնտեսական հանձնաժողովի գլխավոր քարտուղարի տեղակալ Դմիտրի Մարիյասինը հանդես եկավ ելույթով` ընդգծելով նորարարական քաղաքականության և քաղաքականության նորարարության կարևորությունը կառավարությունների համար և թե ինչպես կարող են երկուսն էլ ինտեգրվել՝ բարդ համակարգերը արդյունավետ կառավարելու և փոխակերպող ազդեցության հասնելու համար: 

Բացի այդ, նա նշեց, թե ինչպես «ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի մոդելը ոգեշնչել է կայուն զարգացման մարտահրավերների հետ աշխատող աշխարհի ամենամեծ և ամենաարագ ցանցին՝ ՄԱԶԾ աքսելերատոր կենտրոններին, ինչպես նաև հիմք է դրել Հայաստանի հանրային կառավարման ոլորտում նորարարությունների տարածմանը՝ ունենալով հավակնոտ նպատակ կառուցել լայնախոհ և ստեղծագործ հանրային ծառայողների համայնք, որը փոխակերպում է որոշումների կայացման գործընթացը պետական հատվածում»: 

ՄԱԶԾ հայաստանյան գրասենյակի ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանն անդրադարձավ կենտրոնի անցած ճանապարհին և ընդգծեց նորարարների ցանցի ստեղծման և ընդլայնման կարևորությունը՝ բացահայտելու նորարարության ողջ ներուժը հանուն հանրային բարօրության: 

Ֆորումին միացավ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության հանրային ոլորտի նորարարությունների թիմի ղեկավար Մարկո Դալիոն՝ ընդգծելու նորարարության ինստիտուցիոնալացման կարևորությունը և ՏՀԶԿ-ի պատրաստակամությունը՝ առանցքային դեր խաղալու Հայաստանի հանրային համակարգերում նորարարության ներդրման ջանքերում և կիսվեց այլ երկրների փորձով կայուն նորարարության միջավայրի զարգացման վերաբերյալ: 

Հանրային ոլորտի նորարարության միտումների և մարտահրավերների թեման ավելի մանրամասն ուսումնասիրելու նպատակով տեղի ունեցավ պանելային քննարկում Երևանի քաղաքապետի տեղակալ Տիգրան Ավինյանի, ՀՀ առողջապահության նախարարի առաջին տեղակալ Լենա Նանուշյանի, ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Ժաննա Անդրեասյանի, ՀՀ ԲՏԱ նախարարի առաջին տեղակալ Գևորգ Մանթաշյանի և ՄԱԶԾ  նորարարության և ԿԶՆ ֆինանսների պորտֆելի ղեկավար Տաթևիկ Քոլոյանի մասնակցությամբ: 

Միջոցառումն առաջինն էր հանրային ոլորտի նորարարությունը նշանավորող և տարածող միջոցառումների շարքում։ Այն կնախապատրաստի նորարարական էկոհամակարգը Հանրային ոլորտի նորարարությունների կայանալիք փառատոնի համար։

«BarevBalik.am» ծրագրի առաքելությունը, առավելություններն ու առանձնահատկությունները ներկայացվել են BarevBalik.am հարթակի և բջջային հավելվածի պաշտոնական գործարկման ընթացքում՝ ՀՀ առողջապահության նախարարության, ՄԱԶԾ, ինչպես նաև նախագծի  մասնակից՝ բջջային կապի Հայաստանյան երեք օպերատորներների՝ Վիվա-ՄՏՍ, Ucom և Team Telecom Armenia ընկերությունների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ:

BarevBalik.am-ի թիրախը երեխայի ծնունդ պլանավորող զույգերն են, հղիները, անպտղության խնդիրներ ունեցող մարդիկ և մինչև վեց տարեկան երեխաների ծնողները:  

Համատեղ նախագիծը նպատակ ունի թվային գործիքների միջոցով առողջապահական տեղեկատվությունն ու ծառայություններն առավել հասանելի դարձնել հասցեատերերին։ Հարթակն ապահովում է անձնական տվյալների պաշտպանությունը՝ ինտեգրելով թվային ստորագրության մոբայլ համակարգը՝ մոբայլ ID տեխնոլոգիան, որպես կայքում կամ հավելվածում օգտատիրոջ նույնականացման միջոց։

Միջոցառման ընթացքում Հայաստանում ՄԱԶԾ մշտական ներկայացուցչի տեղակալ Կոնստանտին Սոկուլսկին ողջունել է հյուրերին և կարևորել ՄԱԶԾ-ի և ՀՀ առողջապահության նախարարության միջև համագործակցության լայն շրջանակը՝ ներառյալ հանրային առողջապահական ենթակառուցվածքի զարգացումը, հիվանդությունների կանխարգելման ոլորտում ներդրումներն ու ճգնաժամային կարողությունների հզորացումը։

BarevBalik.am-ը ՄԱԶԾ հայաստանյան գրասենյակի, ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի և ՀՀ առողջապահության նախարարության ու Վիվա-ՄՏՍ-ի՝ դոնոր կազմակերպության, միջև շատ արժեքավոր համագործակցության արդյունքն է։ Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել Կառավարության մեր գործընկերներին՝ Հայաստանի առողջապահության ոլորտում փաստահենք ու մարդակենտրոն մոտեցումները ներառելու հնարավորությանը բաց և պատրաստակամ լինելու համար»,- նշեց Կոնստանտին Սոկուլսկին։

BarevBalik.am հարթակը «Բարև, բալիկ» ծրագրի մասն է: Այն մշակվել է մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտում առկա խնդիրների՝ ներառյալ մայրական և մանկական մահացության ներկայիս ցուցանիշի, նախածննդյան ու հետծննդյան բարդացումների և անպտղության աճող դեպքերի վիճակագրությունից ելնելով։

Հյուրերին ողջունել է ՀՀ առողջապահության նախարարի տեղակալ Արտակ Ջումայանը․ «Ուրախ եմ, որ նախագիծն իրականություն դարձավ մեր, ՄԱԶԾ ԿԶՆ նորարական կենտրոնի և Վիվա-ՄՏՍ-ի համատեղ ջանքերի արդյունքում։ Շատ կարևոր է, որ վերջապես հնարավորություն ունենք նախկին հատվածային լուծումների փոխարեն մեկ հարթակում տրամադրել ներկա ու ապագա ծնողներին անհրաժեշտ ճշգրիտ և ՀՀ առողջապահության նախարարության կողմից հաստատված տեղեկատվությունը։ Սա ձեռքբերում է, թե՛ մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտի արդիականացման գործընթքացի խթանման և թե՛ երկրի առջև դրված ռազմավարական նշանակության թիրախներին հասնելու տեսանկյունից։»

Համատեղ աշխատանքի արդյունքում  ստեղծվել է այնպիսի հարթակ որը ներկա և ապագա ծնողներին կտրամադրի հայերեն լեզվով առողջապահական տեղեկատվություն և հասանելի կդարձնի թվային, ժամանակակից մի շարք գործիքներ՝ հղիության նախածննդյան ու հետծննդյան փուլերում ուղղորդելու և տեղեկացված որոշումներ կայացնելու համար։

«Համատեղ այս նախագիծը թվային տեխնոլոգիաների ու հանրային առողջության ամրապնդմանն ուղղված ջանքերի մեկտեղման արդյունք է: Հանրային ու կորպորատիվ հատվածների երկարաժամկետ արդյունավետ գործակցությունն ունի մեծ ներուժ՝ կյանքի որակի շարունակական բարելավմանը նպաստելու համար: Թվային վերափոխումն անխուսափելիորեն առաջ է բերում դրական փոփոխություններ՝ հասարակական կյանքի գրեթե բոլոր, և մասնավորապես հանրային առողջության  ոլորտում», - ասել է Վիվա-ՄՏՍ-ի  ներքին վերահսկողության և աուդիտի վարչության պետ Կիմ Ավանեսյանը:

Միջոցառման ընթացքում ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի  «Բարև, բալիկ» ծրագրի ղեկավար Նայիրի Շորճեանը ներկայացրել է հարթակի և բջջային հավելվածի ընձեռած հնարավորություններն ու ծրագրի ձեռքբերումները։

Հարթակը տրամադրում է թվայնացված անհատական այնպիսի ծառայություններ, ինչպիսիք են՝ երեխաների պատվաստման անհատական թվային ժամանակացույց և առողջապահական փաստահենք տեղեկատվություն՝ առողջական վիճակի, հիվանդության կանխարգելման ու բուժման համար։

Հարթակի՝ վերարտադրողական առողջության, հղիության և երեխաների առողջության ու զարգացման համար նախատեսված այլ հնարավորություններից են.

• Համապատասխանության ստուգում՝ ֆինանսական աջակցություն ստանալու համար
• Բժշկական ծառայություններ Ձեր մոտակայքում
• Երեխայի աճի պատմություն
• Քնի և կրծքով կերակրելու հաշվիչ
• Ծննդաբերական կծկումների հաշվիչ
• Դաշտանային ցիկլի հաշվիչ
• Երեխաների առողջ զարգացման ու խնամքի տեղեկատվություն

BarevBalik.am հարթակը հասանելի է նաև բջջային հավելվածի տեսքով App Store-ում և Google Play-ում։

Հարթակը երաշխավորված է ՀՀ առողջապահության նախարարության կողմից։

Ծրագիրը ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի (ՄԱԶԾ) Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի համատեղ նախաձեռնությունն է, որն իրականացվում է ՄԱԿ-ի ճանապարհային երթևեկության անվտանգության հիմնադրամի ֆինանսական աջակցությամբ և նպատակ ունի Հայաստանի ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման ոլորտում խթանել փաստահենք ու փորձարկումների վրա հիմնված քաղաքականությունների մշակումը։

«Աշխարհում ՃՏՊ-ների պատճառով յուրաքանչյուր 24 վայրկյանը մեկ մարդ է զոհվում։ Տարեկան ավելի քան 300 մարդ է մահանում Հայաստանի ճանապարհներին ավտովթարների պատճառով։ Բոլորիս պատասխանատվությունն է կանխել այս դեպքերը։ Այս ծրագրի օգնությամբ ՄԱԶԾ-ի ԿԶՆ նորարարական կենտրոնը Հայաստանում կխթանի փաստահենք և փորձարարական քաղաքականությունների մշակման փորձը՝ «Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ազգային ռազմավարության» իրականացմանը աջակցելու նպատակով»,- նշեց Հայաստանում ՄԱԶԾ մշտական ներկայացուցիչ Նաթիա Նացվլիշվիլին իր ողջույնի խոսքում։

«Նախագիծը, որը մենք մեկնարկում ենք այսօր, կարևոր հիմնաքար է ազգային ռազմավարության իրականացման գործում: Դրա շրջանակում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը ստեղծելու է վարքագծի ձևավորմանն ուղղված տեղեկատվական կրթական նյութեր համայնքային մակարդակում շահագրգիռ կողմերի և երեխաների համար, ներառելու է ճանապարհային անվտանգության հարցերը առողջապահական համակարգի միջոցով իրականացվելիք ծնողական կրթության և ծնողներին ուղղված խորհրդատվության մեջ, ինչպես նաև կկազմակերպի կրթական-խաղային դասընթացներ փոքր երեխաների ծնողների և դեռահասների համար», - նշեց Հայաստանում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի ներկայացուցչի տեղակալ Սիլվիա Մեստրոնին:

Նախագիծը կիրականացվի ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության և ՀՀ ոստիկանության հետ սերտ համագործակցությամբ և կնպաստի ճանապարհային երթևեկության անվտանգության և ավտովթարների հետ առնչվող տվյալների արդյունավետ հավաքագրմանը, համադրմանը և վերլուծությանը։

ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Քրիստինե Ղալեչյանը կարևորեց ծրագիրն ու միջոցառումը որպես երկխոսության յուրօրինակ հարթակ Հայաստանի ճանապարհային անվտանգության հիմնախնդիրների բարելավման շուրջ նոր լուծումներ ու մոտեցումներ փնտրելու և համագործակցություններ սկսելու համար։

ՀՀ ոստիկանության շտաբի պետ, ոստիկանության գնդապետ Արմեն Մկրտչյանը նշեց, որ ոստիկանությունում ընթացող բարեփոխումների նպատակներից է նաև հնարավորինս ընդլայնել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը գործունեության ամենատարբեր ուղղություններում, ինչն էականորեն կբարձրացնի աշխատանքի արդյունավետությունը։

Հյուրերին ողջույնի խոսք հղեց նաև ՄԱԿ-ի ճանապարհային անվտանգության հիմնադրամի ղեկավար Ննեկա Հենրին։

«Վերափոխելով Հայաստանի ճանապարհային երթևեկության անվտանգությունը՝ տվյալների, մարդկանց և ճանապարհային քաղաքականությունների միավորմամբ» ծրագրի իրականացման ընթացքում ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի թիմը կաշխատի նաև Շվեդիայի ճանապարհների ազգային խորհրդատվական ընկերության՝  «SweRoad»-ի հետ՝ ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման համար փաստահենք և վարքաբանական միջամտությունների իրականացման իրենց հսկայական փորձով կիսվելու համար։ 

Միջոցառման ընթացքում ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանը ներկայացրեց ծրագրի մանրամասները։ Ծրագրի արդյունքում մշակված տվյալների վերլուծական գործիքը կօգնի բացահայտել «սև կետեր»-ը (black spots) և ավտովթարների հիմնարար պատճառները՝ կոնկրետ տարածքներում նպաստելով փաստահենք միջոցառումների իրականացմանը: Այս տվյալներն իրենց հերթին թույլ կտան ավելի թիրախավորված վարքաբանական ու կրթական միջամտություններ իրականացնել: 

Միջոցառման եզրափակիչ մասում ներկաները կլոր սեղանի շուրջ քննարկեցին Հայաստանում ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման բնագավառի իրավիճակը՝ ոլորտում խնդիրները բարձրաձայնելու և ջանքերը համատեղելու նպատակով։

Տարեկան ավելի քան 300 մարդ, այդ թվում՝ երեխաներ են մահանում Հայաստանի ճանապարհներին ավտովթարների պատճառով. մեկ շնչի հաշվով սա շատ ավելի մեծ թիվ է  հարևան երկրների վիճակագրական տվյալների համեմատ: Միաժամանակ, ի տարբերություն եվրոպական մի շարք երկրներում նկատվող միտումների՝ երկրում ճանապարհատրանսպորտային պատահարների և դրանց պատճառով մահացությունների թիվը շարունակում է աճել:

Պատճառները շատ են՝ սկսած փողոցներում օրեցօր ավելացող մեքենաների ցածր որակից ու սպասարկումից մինչև ճանապարհային ենթակառուցվածքներին առնչվող խնդիրներն ու իրավական կարգավորումները, որոնք էլ ավելի են սրվում ճանապարհներին վարորդների ոչ անվտանգ վարքագծի պատճառով՝ ոչ սթափ վիճակում վարելով, արագությունը գերազանցելով,  և ճանապարհային երթևեկության կանոններից տեղյակ չլինելով պայմանավորված։

Հանրային քաղաքականության նորարարության ծրագրերի համակարգող Էլեն Սահրադյանը (չ)կոնֆերանսի ընթացքում պատմեց հանրային ոլորտում և այլուր տվյալների տարբեր կիրառությունների մասին։

ԿՈՎԻԴ-19 համաճարակը մի շարք մարտահրավերներ ստեղծեց հասարակության, իշխանությունների և տնտեսության համար։ Չնայած բարդություններին, համաճարակը նաև նոր հնարավորություններ է ստեղծում կառավարությունների համար՝ ճգնաժամին ավելի արդյունավետ ու ներառական կերպով արձագանքելու համար։ Հանրային ոլորտում փորձառության փոխանակման և թվային գիտելիքահեն վերափոխման արագացման համար Բոսնիա և Հերցեգովինայում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանատունը կազմակերպել էր «Կառավարությունները Բոսնիա և Հերցեգովինայում պատմում են թվային վերափոխման մասին» կոնֆերանսը։ Կոնֆերանսի ընթացքում տարբեր կառավարությունների և Բոսնիա ու Հերցեգովինայի ներկայացուցիչներ պատմում էին իրենց հաջող փորձի ու մոտեցումների մասին, ինչպես նաև մի շարք քաղաքականություն մշակողներ կիսվում էին Բոսնիա և Հերցեգովինայում թվային վերափոխման ոլորտի զարգացումներով ու ապագա առաջնահերթություններով։ 

Պանելային քննարկման ժամանակ մեր կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Մարգարյանը ՄԱԶԾ և ՄԱԿ-ի գործընկերների, ինչպես նաև քաղաքականություն մշակողների հետ կիսվեց ԿՈՎԻԴ-19-ի դեմ պայքարելու մեր կենտրոնի նորարարական լուծումներով։ Պանելային քննարկումը լավ հնարավորություն էր մեր տարածաշրջանում առկա նախաձեռնություններին ծանոթանալու համար։ 

Datafest-ի ընթացքում մեր թիմը հանդիպեց այդ թիմի հիմնադիր և ղեկավար Միխայիլ Բուրցևի և Intento -ի համահիմնադիր Գրիգորի Սապունովի հետ։ Կիսվեցինք DeepPavlov-ի որոշ մոդելների կիրառման մեր փորձով ու միաժամանակ քննարկեցինք Intento-ի հետ հնարավոր համագործակցությունը:

DeepPavlov-ի հետ մեր համագործակցության մասին՝ https://bit.ly/3tGwvpB։

Ուրախ ենք մեկնարկել նոր ու հետաքրքիր համագործակցությունը ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի և համալսարանի միջև՝ համատեղ ծրագրերի իրականացման, գիտագործնական միջոցառումների կազմակերպման, ուսանողների գործնական գիտելիքների ու կարողությունների զարգացման և նորարարության լավագույն փորձառությունը համատեղ կիրառելու նպատակով։

Պանելային քննարկմանը մասնակցում էին կովկասյան տարածաշրջանի կառավարությունների և ՔՀԿ-ների ներկայացուցիչներ, ովքեր կիսվում էին ԿԶՆ-երի տեղայնացման և ինստիտուցիոնալացման իրենց փորձով ու մատնանշում մասնակցային մոտեցման կարևորության մասին։ Քննարկումը վարում էր Վրաստանի «Տեղեկատվության ազատության զարգացման ինստիտուտ» ՔՀԿ-ն։ Քննարկման մասնակիցները խոսեցին ազգային մակարդակում ԿԶՆ-երի իրականացման գործընթացի վրա ՔՈՎԻԴ19 համաճարակի ազդեցության մասին և թե ինչպես կարող են մեկը մյուսի փորձից սովորել։

Քննարկման ընթացքում Էլեն Սահրադյանը կիսվեց ԿԶՆ-երի ազգայնացման և ինստիտուցիոնալացման մեր կենտրոնի փորձով՝ «ԿԶՆ Մոնիթոր» հարթակի փորձով։ Հարթակը ձևավորվել է ՄԱԿ-ի և ՀՀ կառավարության համագործակցության արդյունքում՝ նպատակ ունենալով մեծ տվյալների աղբյուրները օգտագործելով ԿԶՆ-երի իրականացման առաջընթացի վերաբերյալ տեղեկատվություն տրամադրել իրական ժամանակում։ «ԿԶՆ մոնիթոր» հարթակը շուտով կներառի ՔՈՎԻԴ-19-ի վերաբերյալ հատված, որը ցույց կտա ԿԶՆ-երի առաջընթացը մինչև համաճարակն ու դրանից հետո։

Այստեղ կարող եք դիտել պանելային քննարկումը։ 

Այս քննարկումը ԱԶԲ-ի 54-րդ տարեկան հանդիպման Քաղաքացիական հասարակություն ծրագրի մասն է։

«ԿԶՆ մոնիթոր» հարթակը ստեղծվել է Հայաստանի ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից ՄԱԶԾ «Օրենքի գերակայությունը և ԿԶՆ-երը Հայաստանի բարեփոխման օրակարգում» ծրագրի շրջանակում, որն իրականացվում է «Նորարարական լուծումներ Հայաստանում ԿԶՆ իրականացման համար» նախագծի շրջանակում։ Նախագիծը ֆինանսավորվում է Ռուսաստանի Դաշնության կողմից և  իրականացվում ՀՀ կառավարության հետ համագործակցությամբ։ 

Հունիսի 30-ին մեր թիմը այցելել էր «Հալեպ ՀԿ» -ի գրասենյակ՝ երիտասարդների հետ ԿԶՆ-երի, կենտրոնի տարբեր նորարարական ծրագրերի, թիմի գործունեության ու հետագա ծրագրերի մասին խոսելու համար։ 

ԿԶՆ համակարգող Լուիզ Խարվալըներկայացրեց կայուն զարգացման նպատակներն ընդհանուր առմամբ, առկա բնապահպանական խնդիրները շեշտելով բնական ռեսուրսների պահպանման կարևորությունը:

ԿԶՆ կենտրոնի Օգտատերերի փորձառության և հաղորդակցության փարձագետ Ռուզաննա Բալդրյանը խոսեց կենտրոնի գործունեության ու ընթացիկ նախագծերի մասին՝ պատմելով նախկինում իրականացված որոշակի փորձարարությունների, այդ թվում`քաղաքացի-կառավարություն կապի, մայրական առողջության բարելավմանն ուղղված հետազոտությունների ու դրանց արդյունքների մասին: Նա շեշտեց, որ լաբորատորիան կիրառում է վարքաբանական փորձարկումներ, տվյալագիտություն և «ձևավորող մտածողություն»` պետական ​​քաղաքականության համար արժեքավոր եզրակացություններ ստանալու համար:

Թիմի տվյալագետ Վահան Մարտիրոսյանը շարունակեց խոսել արհեստական բանականության ոլորտի նորարարությունների ու միտումների և այդ ոլորտում սպասվող հեռանկարների մասին ՝ մասնակիցներին «համոզելով», որ անկախ մասնագիտությունից ՝ վաղ թե ուշ բոլորն են ստիպված լինելու ծանոթանալ ու առնչվել տվյալների գիտություն հետ:  Նա ընդգծեց, որ մեքենայական ուսուցումն ու բնական լեզվի մշակումը լայնորեն օգտագործվում են կենտրոնի ձեռնարկած գրեթե բոլոր նախագծերի համար:

«Դիզայն մտածելակերպ»-ի «մեխը» հասկանալն է այն մարդկանց, ում համար մշակում ենք ծառայություն կամ պրոդուկտ։ Այն օգնում է հետևել մեր օգտատերերին և կարեկցել նրանց։ «Դիզայն մտածելակերպ»-ը թույլ է տալիս տալ հարցեր, պարզել իրական խնդիրները, հաստատել ենթադրությունները կամ հերքել դրանք։ Այս մտածելակերպը խիստ օգտակար է երկար ժամանակ բարդ ու անլուծելի թվացող խնդիրներին մարդակենտրոն դիրքերից մոտենալու համար։ 

Այսօր շատ ենք լսում այնպիսի թրենդային արտահայտություններ ինչպիսիք են՝ ուսանողակենտրոն լսարան, մարդակենտրոն առաջնորդություն, մարդականետրոն դիզայն, որոնք կիրառվում են թե՛ պրոֆեսիոնալ և թե՛ ոչ պրոֆեսիոնալ միջավայրերում։ Սրանց բոլոի հիմքում հենց «Դիզայն մտածելակերպ»-ն է, որը փորձարկել եւ կիրառել են արվեստի, գրականության, գիտության, տեխնիկայի և բիզնես ոլորտներում։ «Դիզայն մտածելակերպ» մեթոդաբանությունը կիրառվում է Apple, Google, Samsung և մի շարք այլ համաշխարհային ընկերություններում։ Այն պարտադիր դասավանդվող առարկա է Սթենֆորդի և Հարվարդի համալսարաններում։

Զարգացման ոլորտում գոյություն ունի անհիմն հավատ, որ միայն զարգացման փորձագետները կարող են սահմանել զարգացման ոլորտի խնդիրները, մշակել լուծումներ ու դրանք իրականացնել։ Սակայն «դիզայն մտածելակերպ»-ը ջարդում է այդ կարծրատիպն ու առաջարկում է «ինչպե՞ս պետք է աշխատեն իրերը»  մոտեցումից անցումկատարել դեպի «ինչի՞ կարիք ունեն մարդիկ իրականում» մոտեցման և լուծումներ մշակելու ընթացքում ներառել հենց օգտատերերին։

«Դիզայն մտածելակերպ»-ի մեր ճանապարհորդության մանրամասներով հաճախ կիսում ենք տարբեր հարթակներում։ «Դիզայն մտածելակերպ»-ի աշխարհը հասկանալու ձեր գործը հեշտացնելու համար բոլոր պատմությունները հավաքել ենք մի վայրում։

Նյութերը հասանելի են անգլերենով։ Շուտով կներկայացնենք նաև հայերեն տարբերակները։ 

• Ինչպե՞ս են մարդիկ արձագանքում դիզայն մտածողությանը․ հինգ դեպք
• Օգտատերերի հետազոտություն ԿՈՎԻԴ19-ի ժամանակ
• Միավորելով կառավարությանն ու քաղքացիներին վարքագիծը փոփոխող քաղաքականությունների միջոցով․ ի՞նչ կա ու ի՞նչն է պակասում

Հետևե՛ք մեզ մեր Medium հարթակում նոր ու հետաքրքիր պատմությունների համար։

ՀՌԿԿ-Հայաստանը 2003 թվականից իրականացնում է հանրային կարծիքի ուսումնասիրություններ։ Տարիների ընթացքում հավաքագրված տվյալների հանրայնացման այս փորձը թույլ է տալիս նորովի դիտարկել Հայաստանը և հասկանալ հայաստանյան հասարակությունը:

«ԱՅԼ» ցուցահանդեսը ներկայացնում էր հանրային կարծիքի դինամիկան 2005 թվականից սկսած՝ նշված թեմաների շուրջ` 

• Ներքին քաղաքական համապատկեր
• Վստահություն հանրային ինստիտուների նկատմամբ
• Արցախյան հակամարտություն
• Հանրություն ու COVID-19 համավարակ
• Տեղական ժողովրդավարություն
• Մեդիայի ընկալումը Հայաստանում
• Կոռուպցիայի ընկալումներ
• Հասարակության արժեքային համակարգ
• Միգրացիա:

Օգոստոսի 7-ին «ՏՎՅԱԼՆԵՐ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՄԵՋ․ Հայաստան.21» «ԱՅԼ» ցուցահանդեսի ընթացքում 4 բանախոսներ հանդես եկան տվյալների հավաքագրման մասին զեկույցներով։ Մեր կենտրոնի կրթության ու զարգացման թիմի ղեկավար Անժելա Մովսիսյանը  պատմեց առցանց հայտարարությունների միջոցով աշխատաշուկան վերլուծող «Edu2work» հարթակի մասին։

Միջոցառման տեսաձայնագրությունը կարող եք դիտել այստեղ։

Edu2work հարթակը «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի բաղադրիչներից մեկն է: «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը իրականացվում է Հանրային Քաղաքականության Ինստիտուտի և Հայաստանի ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից և ֆինանսավորվում է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից։

× 197

Մի կողմից առցանց հարթակներում կան (ապա)տեղեկատվության հսկայական պաշարներ, որոնք կարող են նպաստել «տեղեկատվության գերծանրաբեռնվածության» կամ սխալ «դրական հաստատումների»   (անգլ․ ՝ «confirmation biases»), որոնք շատ հաճախ գիտականորեն հաստատված չեն։ Մյուս կողմից, բժիշկներն օրվա ընթացքում ընդունում են տասնյակ պացիենտների ու չեն կարող շուրջօրյա ռեժիմով պատասխանել նրանց բոլոր հարցերին։ Երբեմն, նրանք միաժամանակ ընդունում են մի քանի հոգու ու քննարկում են խիստ անձնական հարցերը այլ պացիենտների ներկայությամբ։ Սրա արդյունքում մարդիկ ավելի են շփոթվում ու կորցնում են բժշկի հանդեպ վստահությունը ու սկսում են իռացիոնալ որոշումներ կայացնել՝ հետևելով «կոլեկտիվ իմաստությանը», որը ոչ միայն փաստահենք չէ, այլև կարող է խիստ վնասակար լինել մոր և մանկան առողջության համար։ 

Առողջապահության նախարարության քաղաքականություններ մշակող մեր գործընկերների կարծիքով, այս հարցը կարելի է լուծել ծնողներին մոր և մանկան առողջության մասին հիմնարար գիտելիք տրամադրելով։ Սա լուծում է, որը կիրառվել է մի շարք զարգացած երկրներում։ Ծնողները կարող են փաստահենք որոշումներ կայացնել՝ տան պայմաններում որոշելով աշխանիշներն ու տանը բուժելով՝ դրանց թեթև լինելու դեպքում։ Արդյունքում, բժկին կարող են դիմել միայն անհրաժեշտության պարագայում՝ օգնելով քչացնել առողջապահական համակարգի գերծանրաբեռնվածությունը։

Ի տարբերություն քաղաքականություն մշակողների ու օգտատերերի (ծնողների), բժիշկները կարծում են, որ մարդկանց ինքնուրույն թողնելը հանգեցնելու է տեղեկտվության սխալ մեկնաբանության և սխալ ընտրությունների՝ ներառյալ բժշկին այցելությունները դադարեցնելը։

Երկարատև հետազոտությունների ու տարբեր օգտատերերի, քաղաքականություն մշակողների ու բժիշկների հետ մի շարք հարցազրույցների, ինչպես նաև ծնողների հետ աշխատարանի («co-creation session») արդյունքների հիման վրա ԿԶՆ կենտրոնում մշակեցինք մի կոնցեպտ, որում ներառված են բոլոր շահագրգիռ խմբերի կարիքները։

Այսպես առաջացավ «Բարև, բալիկ» հարթակի գաղափարը։ «Բարև, բալիկ»-ը փաստահենք տեղեկատվությամբ աշխատող հարթակ է, որը համապատասխանեցված է հայկական մշակույթի առանձանահատկություններին ու նախատեսված է բոլոր ծնողների ու ապագա ծնողների համար, ովքեր հղիության և ծնողավարության վերաբերյալ ուղղորդման կարիք ունեն։ 

Ցանկանո՞ւմ եք ավելին իմանալ հարթակի մասին։ Մենք մի վայրում հավաքել ենք «Բարև, բալիկ» հարթակի մեր բոլոր գրառումները (դեռևս հասանելի են անգլերենով)․

• «Բարև, բալիկ»․ ինչպե՞ս է մոր և մանկան առողջության համար նախատեսված հավելվածը համախմբում բիզնես ու հանրային ոլորտները
• Նախագծերում ընտրությունների որակի բարելավումը «Բարև, բալիկ» հարթակի փորձով
• Ինչու՞ է կարևոր հաշվի առնել օգտատերերի դիզայն կարիքները հանրային նախագծերում

«Բարև, բալիկ»-ը երկու տարի տևողությամբ ծրագիր է, որը դեռ իրականացման փուլում է։ Այն իրականացնում է ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնը՝ Վիվա-ՄՏՍ-ի և ՀՀ կառավարության աջակցությամբ։

Գնահատումն իրականցվում է ՄԱԶԾ-ի Գլխավոր թվային գրասենյակի մեթոդաբանությամբ և մշակված գործիքակազմով, որն արդեն կիրառվել է ավելի քան տասը երկրում։ Գնահատման արդյունքները կնպաստեն թվային ոլորտում իրականացվող ծրագրերի բարելավմանը և թվային զարգացմանն ուղղված ավելի թիրախային քաղաքականությունների մշակմանը։ Հարցումն իրենից ներկայացնում է կարծիքի ուսումնասիրություն։

Գնահատումը հասանելի է այս հղումով։ 

Ֆորումի ընթացքում պատմեցինք մեր կենտրոնի գործունեության և մեր հարթակիների մասին՝

• Edu2work.am
• Travelinsights.ai
• SDGMonitor.live

Միջոցառմանը բացման խոսքով հանդես եկան ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարի տեղակալ Արթուր Մարտիրոսյանը և Դի-Վի-Վի Ինթերնեյշնալի հայաստանի գրասենյակի տնօրեն Էսթեր Հակոբյանը: Նրանք կարևորեցին երիտասարդների և մեծահասակների կրթության դերը որպես կարևոր գործիք ՄԱԿ-ի կայուն զարգացման 2030 օրակարգի իրագործման համար։ «Մեծահասակների կրթությունը՝ ի նպաստ Կայուն զարգացման նպատակների» արշավի նպատակն է բարձրացնել Հայաստանում ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման նպատակների մասին իրազեկվածության մակարդակը երիտասարդների և մեծահասակների շրջանում, ինչպես նաև վեր հանել Հայաստանում Կայուն զարգացման նպատակների (ԿԶՆ) իրագործման այն խնդիրները, որոնց լուծմանը կարող է նպաստել մեծահասակների կրթությունը (ՄԿ)։

Արշավի շրջանակներում 2021 թ․ հուլիս- հոկտեմբեր ամիսների ընթացքում կիրականացվեն մի շարք միջոցառումներ և նախաձեռնություններ, այդ թվում երեք ֆորում Երևանում և Կապանում, հետազոտական նախագծերի իրականացում անհատ հետազոտողների կողմից, համայնքային նախագծերի իրականացում Դի-Վի-Վի Ինթերնեյշնալի մարզային ՄԿ կենտրոնների կողմից։ Արշավը կամփոփվի հոկտեմբերին 2021թ․ Երիտասարդական մայրաքաղաք Կապան քաղաքում անցկացվելիք ֆորումով։

• այն խոչընդոտները, որ մադկանց թույլ չեն տալիս հետևել իրենց իսկ նախատեսած գործողություններին
• այն հնարավորությունները, որոնք օգնում են մարդկանց նպատակներ սահմանել ու հասնել դրանց իրագործմանը
• միջամտությունների ազդեցությունը՝ հիմնված այդ խոչընդոտների և հնարավորությունների ընկալման վրա՝ կարևորելով մարդկային արժանապատվությունը, թափանցիկությունը և էթիկական պահանջների հանդեպ հարգանքը։

Այս տարի՝ ՄԱԿ-ի «Վարքաբանական շաբաթվա» ընթացքում, ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը թողարկեց «Վարքաբանության մասին ձեռնարկը», որը խրախուսում է ՄԱԿ-ի գործընկերներին վարքաբանությունը կիրառել քաղաքականության, ծրագրերի մշակման ու ադմինիստրատիվ գործընթացներում։ Ձեռնարկին զուգահեռ, ՄԱԿ-ի Նորարարական ցանցը մեկնարկեց «ՄԱԿ-ի Վարքաբանության զեկույցը», որը ներառում է աշխարհի 25 երկրի 100-ից ավել վարքաբանական փորձերի կիրառման դեպքեր։ Զեկույցը ներառում է փորձեր ու մոտեցումներ ամբողջ ՄԱԿ-ից ու կիսվում է պրակտիկ քայլերով՝ վարքաբանության կիրառման համար բարենպաստ միջավայր ստեղծելու համար։

ԿԶՆ կենտրոնում վարքաբանություն կիրառում ենք դեռևս 2018թ․-ից՝ նպատակ ունենալով ավելի լավ հասկանալ մարդկային բնույթն ու բարելավել նրանց կյանքը։ Մինչ օրս մի շարք միջամտություններ ենք իրականացրել։ 

Մեր վարքաբանական փորձարկումներից մեկը ներառվել է «Վարքաբանության զեկույց»-ում։ Շիրակի մարզում կանխարգելիչ բուժզննումները խթանող վարքաբանական միջամտության մանրամասները կարող եք գտնել զեկույցի 36-րդ էջում։ 

Լաբորատորիայի նպատակն է մեկ հարթակի շուրջ համախմբել 10 երիտասարդների և 10 քաղաքականություն մշակողների և շահագրգիռ կողմերի՝ նրանց հնարավորություն տալով միասին քննարկելու երիտասարդների զբաղվածության քաղաքականության մշակման և իրականացման արդի խնդիրները, մշակելու և փորձարկելու համատեղ լուծումներ։ Լաբորատորիայի ընթացքում մի շարք խնդիրներ բարձրաձայնվեցին և մշակվեցին մի շարք մարդակենտրոն լուծումներ։ 

Սա լաբորատորիայի շրջանակներում նախատեսվող հանդիպումների շարքից առաջինն էր։ Հանրային քաղաքականության լաբորատորիան ԵՄ կողմից ֆինանսավորվող EU4Youth ծրագրի շրջանակում։ 

Երիտասարդների տեղեկատվական անկյան շրջանակներում ԿԱԶԱ Գյումրին հյուրընկալեց մեր կենտրոնի հանրային քաղաքականության նորարարությունների հետազոտող Արփինե Մաժինյանին։ Հանդիպման ընթացքում խոսեցինք «Edu2Work» աշխատաշուկայի վերլուծության առցանց հարթակի հնարավորությունների, անընդհատ զարգացող աշխատաշուկայի պահանջների և կրթությունն աշխատանքին կամրջելու մասին։

Առցանց հանդիպման տեսաձայնագրությունը հասանելի է այստեղ։

Edu2work հարթակը «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի բաղադրիչներից մեկն է: «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը իրականացվում է Հանրային Քաղաքականության Ինստիտուտի և Հայաստանի ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից և ֆինանսավորվում է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից։

Մեր թիմի Օգտատերերի փորձառության և հաղորդակցության թիմի ղեկավար Ռուզաննա Բալդրյանը նորկայացրեց COVID-19-ով պայմանավորված ճգնաժամի վարքաբանական կողմը։ Քննարկեցինք, թե ինչպես են Հայաստանի և միջազգային կառավարություններն կիրառել վարքաբանական հետազոտություններն ու հանրային հաղորդակցության մեթոդները` առողջապահական ռազմավարություն կառուցելու նպատակով։

Միջոցառումը կազմակերպվում էր «Կիրակի» հիմնադրամի և Արմավիր զարգացման կենտրոն ՀԿ-ի հետ` #OpenGovWeek շաբաթվա ընթացքում, «ԲԿԳ գործողությունների ծրագրի մասնակցային մոդել» ծրագրի շրջանակներում, Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանության աջակցությամբ: 

CareerLab-ի կազմակերպված CareerTalk հանդիպման ընթացքում ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի կրթության և զարգացման թիմի ղեկավար Անժելա Մովսիսյանը ներկայացրեց Edu2Work հարթակը և պատասխանեց մերօրյա ամենակարևոր հարցերից մեկին՝ «Ինչպե՞ս կողմնորոշվել արագ փոփոխվող աշխատաշուկայում»։

Edu2work հարթակը «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի բաղադրիչներից մեկն է: «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը իրականացվում է Հանրային Քաղաքականության Ինստիտուտի և Հայաստանի ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից և ֆինանսավորվում է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից։

Նիստին մասնակցում էին ՀՀ փոխվարչապետ, Խորհրդի համանախագահ Տիգրան Ավինյանը, ՀՀ փոխվարչապետի աշխատակազմի ղեկավար, Խորհրդի փոխնախագահ Բագրատ Բադալյանը, Հայաստանում ՄԱԿ-ի մշտական համակարգող, Խորհրդի համանախագահ Շոմբի Շարփը, Խորհրդի փոխնախագահ Միխաելա Ստոյկոսկայան, Հայաստանի ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանը, Հայաստանում ՌԴ դեսպանատան ներկայացուցիչը և այլ միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ:

ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանը ներկայացրեց վերջին երեք տարիների ընթացքում կենտրոնի գործունեությունն ու ձեռք բերած ծրագրային արդյունքները։

Խոշոր պլանում թեման քննարկում ենք ԿԶՆ ազգային նորարարական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանի ու Կրթության և զարգացման թիմի ղեկավար Անժելա Մովսիսյանի հետ։ 

«Edu2work» հարթակը մշակվել է «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի շրջանակում եւ աջակցում է ՀՀ կառավարության «Աշխատիր, Հայաստան» ծրագրին` տվյալների վրա հիմնված եւ մարդակենտրոն մեթոդների կիրառմամբ միավորելով կրթական համակարգն եւ աշխատաշուկան։

«Մեր աշխատաշուկան սրընթաց փոփոխություններ է ապրում․ փոխվում են աշխատանքի բնույթը, գործատուների կողմից պահանջվող մասնագիտություններն ու հմտությունները»,- նշեց ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարար Մեսրոպ Առաքելյանը։ «Շատ կարեւոր է ունենալ «Edu2work» հարթակի պես գործիք, որը թույլ է տալիս իրական ժամանակում հետեւել աշխատաշուկայի փոփոխություններին եւ փաստահենք որոշումներ կայացնել աշխատուժի վերապատրաստման եւ տնտեսության վերականգնման ու հետագա զարգացման համար»,- հավելեց նա:

«Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի հեռահար նպատակը երիտասարդների շրջանում գործազրկության հաղթահարումն է` նրանց օգնելով պատրաստվել աշխատաշուկա մուտք գործելուն:

Հայաստանում բրիտանական դեսպանության գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Վիկտոր Քլարքը նշեց․ «Այսօր ամբողջ աշխարհում մի շարք երկրներ եւ մարդիկ բախվում են հետհամաճարակային վերականգնման խնդիրներին, որոնք էլ ավելի են սրվում համաշխարհային տնտեսության մեջ նկատվող փոփոխությունների պատճառով։ Սակայն այս փոփոխությունները նաեւ հնարավորություններ են։ «Edu2work»-ը նպատակ ունի լրացնել այդ բացն ու օգնել մարդկանց համապատասխանեցնել իրանց հմտություններն այս նոր հնարավորություններին՝ բոլորի համար արժանապատիվ ու արդյունավետ աշխատանքի միջոցով ապահովելով կայուն աճ»։

«Edu2work» ծրագրի շրջանակում նոր համագործակցություններ են հաստատվել միջազգային այնպիսի առաջատար թիմերի հետ, ինչպիսիք են՝ կառավարության ներսում ստեղծված քաղաքականությունների մշակման համար առաջին վարքաբանական միավոր «Behavioral Insights Team»-ը եւ աշխատաշուկայի տվյալները վերլուծող աշխարհի առաջատար «Burning Glass Technologies»-ը։

Կարեւորելով այս համագործակցությունների դերը՝ ՄԱԶԾ մշտական ներկայացուցչի ժամանակավոր պաշտոնակատար Միխայելա Ստոյկոսկան իր խոսքում նշեց․

«Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել Մեծ Բրիտանիայի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարությանը՝ հանրային քաղաքականության նորարարության մեջ ներդրում կատարելու համար։ Բրիտանացի փորձագետների ու բրիտանական կազմակերպությունների հետ համագործակցության արդյունքում ձեռք բերված փորձն ու գիտելիքները կշարունակեն մնալ Կառավարության ներսում՝ նպաստելով հանրային քաղաքականության ոլորտում նորարարության տարածմանը։ Ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել նաեւ Կառավարության մեր գործընկերներին՝ այդ նորարարությունները կառավարման գործընթացներում կիրառելուն բաց լինելու համար»։

Միջոցառման ընթացքում ԿԶՆ նորարարական կենտրոնի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանը հյուրերին ցուցադրեց «Edu2work» հարթակը։ «Edu2work» հարթակը ստեղծվել է օգտատերերի երեք հիմնական խմբերի՝ քաղաքականություն մշակողների եւ հետազոտական կենտրոնների, ուսանողների եւ կարիերայի կենտրոնների մասնագետների, համալսարանների եւ կրթական այլ հաստատությունների համար։ Հարթակն առաջարկում է լուծումներ օգտատերերի խմբերից յուրաքանչյուրի համար։

«Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրն իրականացվում է Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի եւ Հանրային քաղաքականության ինստիտուտի կողմից եւ ֆինանսավորվում Մեծ Բրիտանիայի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից։

Կառավարությանն ուղղված մի շարք նամակներ (բողոքներ, դիմումներ և առաջարկներ) այդքան էլ արդյունավետորեն չեն շրջանառվում կառավարության ներքին փաստաթղթաշրջանառության համակարգի՝ «Mulberry»-ի ներսում։ Սա իր հերթին նվազեցնում է օպերացիոնալ կատարողականն ու պրոդուկտիվությունը։ AI4Mulberry նախագիծը նպատակ ունի բարելավել քաղաքացիների և կառավարության միջև հաղորդակցությունն ու օպտիմալացնել նամակների հոսքն ու մարդկային ռեսուրսների կառավարումը «Mulberry» համակարգում։ 

Տվյալագետների մեր թիմն այժմ աշխատում է ԱԲ հիմքով աշխատող ալգորիթմի վրա, որն իրական ժամանակում կարողանում է դասակարգել ու պիտակավորել կառավարությանն ուղղված նամակները (բողոքներ, դիմումներ և առաջարկներ) ըստ համապատասխան նախարությունների։ Զուգահեռաբար, դիզայն մտածելակերպի մեր թիմն աշխատում է այնպիսի մոտեցումների մշակման վրա, որոնք թույլ կտան Mulberry համակարգի օգտատերերի և Mulberry համակարգը կառավարող VxSoft ընկերության միջև արդյունավետ հաղորդակցության մոդելներ ստեղծել։

Վերջերս «AI4Mulberry»՝ քաղաքացիների և կառավարության հաղորդակցության բարելավման և փաստաթղթաշրջանառության գործընթացի և ռեսուրսների օպտիմալացման ծրագրի շրջանակում տեղի ունեցավ «Քաղաքացիների հետ գրավոր հաղորդակցության բարելավումը մարդակենտրոն մոտեցումներով» աշխատաժողովը։ ՀՀ փոխվարչապետի գրասենյակի, ՀՀ առողջապահության նախարարություն-ի, ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն-ի և VXSoft-ի ներկայացուցիչների հետ վեր հանեցինք հաղորդակցության գործընթացում մի շարք հաճախ հանդիպող մարտահրավերներ ու մշակեցինք լուծումներ, որոնց մասին կպատմենք շուտով։

Աշխատաժողովը տեղի ունեցավ Ռուսաստանի Դաշնության կողմից ֆինանսավորվող «Նորարարական լուծումներ՝ Հայաստանում ԿԶՆ իրականացման համար» ծրագրի շրջանակում, որն իրականացվում է ՀՀ կառավարության հետ սերտ համագործակցության արդյունքում։

Վարքաբանական միջամտությունն իրականացվել է 2019թ․՝ մեր կենտրոնի, ՄԱԶԾ հայաստանյան գրասենյակի, Պետեկամուտների կոմիտեի և վարքաբաններ Արմենակ Անտինյանի (Տնտեսագիտության և իրավունքի Ժոնգնանի համալսարան) և Զարեհ Ասատրյանի (Մաննհայմի համալսարան) համատեղ ջանքերով։ 

Պատահականության սկզբունքով վերահսկվող փորձի օգնությամբ չափում էինք տարբեր վարքաբանական փորձարկումների ազդեցությունը Հայաստանում հարկային պարտավորությունները կատարելու վրա։ Մեր միջամտության թիրախում Հայաստանում գործող 28,503 փոքր ու միջին ձեռնարկություններ էին, որոնք իրավասու են շրջանառության հարկ վճարելու։ Փորձարկման միջոցով չափում էինք, թե արդյոք էլեկտրոնային փոստով ուղարկված ծանուցումները կարող են նպաստել այդ ընկերությունների կողմից հարկերի հայտարարագրման աճին։ Նաև ստուգել ենք, թե արդյոք շրջանառության հայտարարագրումը նպաստում է ավելի շատ հարկեր հայտարարագրելուն։ 

Մենք 5 տարբեր տեսակի ծանուցում ենք ստուգել։ Հետո արդյունքները համեմատել ենք ոչ մի ծանուցում չստացած վերահսկվող խմբի արդյունքների հետ։ Այս կերպ, նպաստել ենք քաղաքացիների հետ հաղորդակցության բարելավմանն ու մարդկանց մոտ հարկերի հանդեպ ունեցած ընկալումների փոփոխությանը։ 

Վարքաբանական միջամտության արդյունքներին կարող եք ծանոթանալ մեր կայքի Նախագծեր բաժնում։

Փորձարկումն իրականացվել է Ռուսաստանի Դաշնության կողմից ֆինանսավորվող «Նորարարական լուծումներ՝ Հայաստանում ԿԶՆ իրականացման համար» ծրագրի շրջանակում, որն իրականացվում է ՀՀ կառավարության հետ սերտ համագործակցության արդյունքում։

«Բարև, բալիկ» ծրագրի  շրջանակում այժմ մշակվում է «Բարև, բալիկ» հարթակն ու բջջային հավելվածը։ «Բարև, բալիկ»-ը փաստահենք տեղեկատվությամբ աշխատող հարթակ է, որը համապատասխանեցված է հայկական մշակույթի առանձանահատկություններին ու նախատեսված է բոլոր ծնողների ու ապագա ծնողների համար, ովքեր հղիության և ծնողավարության վերաբերյալ ուղղորդման կարիք ունեն։  Հարթակն ու բջջային հավելվածը գիտականորեն ապացուցված տեղեկատվությունը հասանելի են դարձնելու ծնողներին ու պիլոտավորելու են վակցինացման թվային ծառայությունը։

Հարթակի/բջջային հավելվածի օգնությամբ հղիները, ապագա ծնողներն ու մինչև 6 տարեկան երեխա ունեցող ծնողները կարող են․

• Ստանալ նախածննդյան, հետծննդյան և մանկական խնամքի վերաբերյալ տեղեկատվություն
• Կիրառել գործիքներ, որոնք թույլ են տալիս հետևել հղիների ու նորածինների առողջական կարգավիճակին
• Ստուգել ֆինանսական աջակցություն ստանալու իրավասությունը
• Գտնել մոտակայքում գտնվող ծառայությունները (հիվանդանոցներ, կլինիկաներ, լաբորատորիաներ)
• Երեխաների վակցինացման տվյալների թվայնացում՝ ըստ ՀՀ իմունականխարգելման ազգային ծրագրի

Նախագիծը կմիավորի առողջապահության ոլորտի փորձագետներին, ehealth էլեկտրոնային տվյալներն ու Վիվա-ՄՏՍ-ի ID տեխնոլոգիան՝ տվյալների շտեմարաններ մշակելում օգտատերերի փորձառությունը հասկանալու և ծրագրերի առաջընթացը մշտադիտարկելու և գնահատելու համար։ Ծրագրի բացահայտումները կներկայացվեն Կառավարությանը՝ քաղաքականության փոփոխությունների առաջարկների տեսքով։

«Բարեւ բալիկ» ծրագիրն իրականացվում է Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից՝ Վիվա-ՄՏՍ-ի («ՄՏՍ Հայաստան» ՓԲԸ) և ՀՀ կառավարության, մասնավորապես՝ ՀՀ Առողջապահության նախարարության աջակցությամբ։

Վարքաբանական փորձարկումը նպատակ ուներ կանխել, վաղ ախտորոշել և վերահսկել ոչ վարակիչ հիվանդություններն առողջության առաջնային պահպանման մակարդակում՝ բարձրացնելով արգանդի քաղցկեղի կանխարգելիչ բուժզննումներին 30-60 տարեկան կանանց մասնակցության մակարդակը։ Միջամտությունը իրականացվել է Շիրակի մարզում:

Առաջնային հետազոտության արդյունքում առաջ քաշված հիպոթեզն այն էր, որ կանանց՝ ընտանեկան բժշկի մոտ կամավոր կերպով այցելության չգնալը կախված է ծառայության մասին ունեցած տեղեկատվության պակասից։ 

ԿԶՆ նորարարական կենտրոնը թիրախային խմբի կանանց ուղարկել է ընտանեկան բիշկների կողմից ստորագրված անհատականացված նամակներ՝ նամակում նշված օրերին հրավիրելով մասնակցել արգանդի քաղցկեղի կանխարգելիչ բուժզննմանը։ Փորձարկման խմբերը ստացել են երեք տարբեր բովանդակությամբ նամակներ (խթաններ կամ այսպես կոչված՝ նաջեր), իսկ արդյունքները համեմատել ենք վերահսկվող խմբի հետ, որը ոչ մի հրավեր չի ստացել։

Փորձարկումն իրականացվել է Ռուսաստանի Դաշնության կողմից ֆինանսավորվող «Նորարարական լուծումներ՝ Հայաստանում ԿԶՆ իրականացման համար» ծրագրի շրջանակում, որն իրականացվում է ՀՀ կառավարության հետ սերտ համագործակցության արդյունքում։

Հետազոտության արդյունքներն ամփոփող հոդվածը տպագրվել է Յորքի համալսարանի կողմից և հասանելի է այս հղումով (հոդվածն անգլերեն լեզվով է)։

ՄԱԿ-ի պաշտոնական կայքէջում հրապարակված զեկույցը  ներկայացնում է Կայուն զարգացման նպատակների իրականացման ուղղությամբ Հայաստանի նախաձեռնած քայլերը 2018 - 2020 թվականների ժամանակահատվածում: Այն բաղկացած է խմբավորված հետևյալ հինգ բաժիններից՝ մարդկային կապիտալի զարգացում, ենթակառուցվածքների մատչելիության և տնտեսական զարգացման ապահովում, կոռուպցիայի դեմ պայքար, մարդու իրավունքների պաշտպանություն և արդարություն, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն և կլիմայի փոփոխության դեմ պայքար, համագործակցություն հանուն կայուն զարգացման նպատակների կենսագործման:

Հայաստանի Կայուն զարգացման նպատակների կամավոր ազգային գնահատման զեկույցը ներկայացվելու է նաև այս տարվա հուլիսին ՄԱԿ-ի շրջանակներում կայանալիք Բարձրաստիճան քաղաքական համաժողովի ընթացքում:

Միջոցառմանը ողջույնի խոսքով հանդես եկան Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյանը, Հայաստանում Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության Գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Էլիսոն Չիքը և Հայաստանում ՄԱԶԾ գրասենյակի Մշտական ներկայացուցիչ Դմիտրի Մարիյասինը։

Աշխատարանն անցկացնում է վարքաբանական միջամտությունների ոլորտում հայտնի «Վարքաբանական հետազոտությունների թիմը» (Behavioral insights team-BIT)։ BIT-ը մշակում և իրականացնում է վարքաբանական միջամտություններ, որոնք բարելավում են հանրային ծառայություններն ու նպաստում փաստահենք քաղաքականության ձևավորմանը։ Նախկինում Մեծ Բրիտանիայի կառավարության կազմում գտնվող փոքր թիմն այժմ սոցիալական ուղղվածությամբ կազմակերպություն է, որն աշխարհի տարբեր ծայրերում ունի գրասենյակներ։ Այս պահի դրությամբ թիմն իրականացրել է ավելի քան 500 վարքաբանական միջամտություններ, որոնք հաճախ փոքր կամ գրեթե ֆինանսական ոչ մի ներդրում չպահանջելով կարողացել են փոխել մարդկանց վարքագիծն ու կրճատել բյուջեի ծախսերը։ Օրինակ՝ փորձարկումներից մեկի ժամանակ թիմը կարողացել է նամակների օգնությամբ խրախուսել տուգանքների վճարումը և դատական ծառայությունների համար տարեկան 30 միլիոն փաունդ է խնայել։

Հոգեբանության, սոցիոլոգիայի, նեյրոգիտության և մի շարք ոլորտների խառնուրդ հանդիսացող վարքաբանությունը թույլ է տալիս քաղաքականություն մշակելիս հաշվի առնել մարդկանց զգացմունքները, մշակութային համատեքստը և որոշումներ կայացնելու գործընթացը:

Վարքաբանությունը Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի հանրային քաղաքականության նորարարության ծառայություններից մեկն է։ Թիմն արդեն ունի մեկ հաջողված վարքաբանական միջամտության փորձ առողջապահության ոլորտում և ներկայումս իրականացնում է մի քանի փորձարկում բնապահպանության և հարկային ոլորտներում։ «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի շրջանակում ԿԶՆ կենտրոնը աշխատում է աշխատաշուկայի վերաբերյալ առցանց հարթակի ստեղծման վրա: Հարթակի օգնությամբ աշխատաշուկայի ազդակները հաղորդակցելու լավագույն տարբերակը հասկանալու համար անհրաժեշտ է հասկանալ աշակերտների ու ուսանողների մոտ առկա վարքաբանական խոչընդոտներն ու ազդակները հատկապես երկու անցումային փուլերի համար`

(1) Դպրոցից համալսարան անցում

(2) Համալսարանից աշխատաշուկա անցում

BIT-ը համագործակցում է Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի և Հանրային քաղաքականության ինստիտուտի հետ՝ «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի շրջանակում այս երկու մարտահրավերների համար վարքաբանական միջամտություն մշակելու համար։ BIT-ն և ԿԶՆ կենտրոնը 2019թ․ դեկտեմբերին իրականացրել են դաշտային հետազոտություն, որի ընթացքում նախնական հանդիպումներ են տեղի ունեցել ծրագրի հիմնական շահառուների և շահագրգիռ կողմերի հետ։ 

Աշխատարանի ընթացքում հանրային ծառայողները և «Աշխատի՛ր Հայաստան» ծրագրի աշխատանքային խմբի ներկայացուցիչները կծանոթանան դաշտային հետազոտությունների նախնական արդյունքներին և BIT-ի մեթոդաբանությամբ կմշակեն համալսարանից աշխատաշուկա անցումային շրջանի համար վարքաբանական միջամտություններ: 

Ինչպես նշում է ԿԶՆ կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Մարգարյանը. «Մենք մեր ջանքերը կենտրոնացնում ենք Կառավարությունում նորարարական հանրային քաղաքականությունը տարածելու վրա` տարբեր քաղաքականություններ փորձարկելու և արդյունավետությունը գնահատելու համար հանրային ծառայողներին անհրաժեշտ գործիքներ և վերլուծական շրջանակ  տրամադրելով»։

Աշխատարանի ավարտին միջամտությունները կներկայացվեն ժյուրիին և միջամտության հաղթող գաղափարը  կիրականացվի «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրի շրջանակում` BIT-ի հետ համագործակցությամբ:

«Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը իրականացվում է Հանրային քաղաքականության ինստիտուտի և Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից և ֆինանսավորվում է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից՝ բրիտանացի ժողովրդի տրամադրած աջակցությամբ։

«Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը մշակվել է ի պատասխան աշխատանքի փոփոխվող բնույթի և աշխատաշուկայի պահանջարկի և առաջարկի միջև առկա շարունակական անհամապատասխանության։ Արդյունքում տնտեսության որոշ ոլորտներ միշտ ունեն որակյալ աշխատուժի կարիք, իսկ մյուսները՝ ավելցուկ։ Ըստ «Սեյվ դը չիլդրեն» կազմակերպության 2018թ․ զեկույցի Հայաստանում երիտասարդ աշխատողների միայն մոտ կեսն է զբաղված այնպիսի աշխատանքներում, որոնք համապատասխանում են իրենց կրթական մակարդակին (53.7%): Նրանք, ովքեր կատարում են աշխատանք, որի համար գերկրթված են, կազմում են 33.6%, իսկ թերկրթվածները՝ 12.7%։

Համաձայն նույն զեկույցի Հայաստանում 18-30 տարեկան երիտասարդների 10-ից չորսը համարվում են տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակչության մաս։ Չնայած ուսանողների մի մասը ընտրում են պահանջված մասնագիտություններ, նրանք ավարտում են համալսարանը առանց շոշափելի «փափուկ հմտությունների» (soft skills) և չեն կարողանում կրթությունը վերածել աշխատանքի։ 

«Գրեթե բոլոր պետությունները բախվում են գործազրկության խնդրի հետ և ներկայումս ավելի ու ավելի դժվար է այն ավանդական մոտեցումներով կառավարելը: Հիմնական պատճառն աշխարհում արագ տեղի ունեցող փոփոխություններ են»,- նշեց ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը: «Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագրում հատկապես կարևորում եմ արհեստական բանականության միջոցով աշխատաշուկայի միտումների և ապագայի մասնագիտությունների պահանջարկի ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է կրթության ոլորտի նոր քաղաքականության մշակման հիմք դառնալ»,- հավելեց նա:

Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության դեսպան Ջուդիթ Ֆարնուորթն ասաց․ «Հայաստանի ապագա տնտեսական աճի համար շատ կարևոր է ունենալ ոչ միայն հմուտ ու կրթված աշխատուժ, այլ աշխատուժ, որը տիրապետում է կիրառական գիտելիքի և հմտությունների։ Երիտասարդները պետք է ունենան կրթությունից աշխատանքի անցնելու հստակ գծանշված ուղի, որը թե՛ անձնական կյանքում և թե՛ ֆինանսական տեսանկյունից գոհացուցիչ արդյունքների է բերում:

«Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը նպատակ ունիփաստահենք և մարդակենտրոն քաղաքականությունների օգնությամբ կամրջել կրթություն-աշխատաշուկա անջրպետը, ինչի արդյունքում կստեղծեն աշխատուժի վերաորակավորման և վերապատրաստման հնարավորություններ, կավելանա զբաղվածությունը և կգրանցվի տնտեսական աճ»,- նշեց Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարական կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Մարգարյանն իր ելույթի ընթացքում: 

Ծրագիրն ունի երեք հիմնական բաղադրիչ՝

• հայկական աշխատաշուկայի վերլուծություն և տվյալների նորարարություն,
• անգլիացի գործընկերների հետ վարքաբանական փորձարկումների անցկացում, և
• քաղաքականությունների բարելավման համար առաջարկությունների մշակում։ 

Միջոցառման ընթացքում նաև տեղի ունեցավ կրթության և աշխատաշուկայի միջև առկա անհապատասխանության վերաբերյալ խորքային քննարկում: Քննարկմանը մասնակցեցին Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարի տեղակալ Արևիկ Անափիոսյանը, Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Արման Ուդումյանը և Էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Նաիրա Մարգարյանը։ 

«Կրթությունից՝ աշխատանք» ծրագիրը իրականացվում է Հանրային քաղաքականության ինստիտուտի կողմից` Հայաստանի կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի հետ համատեղ և ֆինանսավորվում է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից։

43 × 428

«Մտադրությունների հուշագիրը կնքում ենք՝ նպատակ ունենալով ձևավորել այնպիսի հասարակություն, որտեղ յուրաքանչյուր անդամ պատասխանատվություն է ստանձնում ինչպես սեփական, այնպես էլ հանրային բարեկեցության համար»,- ստորագրման արարողության ժամանակ ասել է «Իմ քայլը» բարեգործական հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Հովհաննես Ղազարյանը։ Նա նշել է, որ հուշագրի դերը կարևոր է նաև Միավորված ազգերի կազմակերպության «Կայուն զարգացման 2030 օրակարգի» իրագործման համատեքստում՝ առողջ, կրթված և ներառական հասարակության կայացման հարցում։

Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Մարգարյանը հավելել է. 

«Մեր կենտրոնը իր գործունեության կարճ ժամանակահատվածում հասցրել է ստեղծել սոցիալական, բնապահպանական և տնտեսական մարտահրավերները լուծող նորարարական նախագծերի մեծ պորտֆոլիո։ Համագործակցելով «Իմ քայլը» բարեգործական հիմնադրամի հետ՝ այս հինգ ոլորտներից յուրաքանչյուրում հետազոտություններ ենք իրականացնելու՝ մշակելու այնպիսի լուծումներ, որոնք կարագացնեն Հայաստանում Օրակարգ 2030-ի իրականցումը»։

«Իմ քայլը» բարեգործական հիմնադրամի և Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի առաջին համատեղ նախագիծն արդեն մշակման փուլում է, և շուտով որոշ մանրամասներ հասանելի կդառնան լայն հանրությանը։

Ապրիլի 29-ից մայիսի 3-ը մեր կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Մարգարյանը, կենտրոնի հանրային քաղաքականության նորարարության թիմի ղեկավար Տիգրան Ճորոխյանը և ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի գրասենյակի ղեկավար Վարագ Սիսեռեանը գտնվում էին Շվեյցարիայում: Այցի նպատակն էր ծանոթանալ տեղի նորարարական էկոհամակարգին և փորձով կիսվել Ժնևի ու «Global Pulse Lab»-ի մեր գործընկերների հետ:

Առաջին օրվա ընթացքում թիմը հանդիպեց ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների տեխնոլոգիական խորհրդատու Զորջ Հոջին, ով նախկինում ղեկավարում էր Global Pulse Lab Jakarta-ի տվյալագետների թիմը: Զորջը հայտնի է որպես Կոլբա լաբի ղեկավար և Հայաստանում սոցիալական նորարարության տարածողներից մեկը: Հանդիպման ընթացքում քննարկեցինք հանրային նորարարության կենտրոնների արդյունավետ գործառնության բանաձևերը: 

Հաջորդ օրերին ԿԶՆ կենտրոնը հանդիպումների շարք ունեցավ Ժնևի ԿԶՆ լաբի  ու ՄԱԶԾ հետ: Հանդիպումների ընթացքում անդրադարձանք այն միջոցառումներին, ֆինանսական նախաձեռնություններին, որոնց մեր կենտրոնը կարող է միանալ: Թիմը նաև հանդիպեց Իմփաքթ հաբ ժնևի անդամներին և քննարկեց ԿԶՆ-երը, ստարտափերը և  Accelerate 2030 ծրագիրը:

Այցելությունների շարքը ավարտվեց Շվեյցարիայի Վալե կանտոնում, որը հայտնի է իր կայուն զբոսաշրջությամբ: Կանտոն Վալեի Սայոն վարչական շրջանում թիմը հանդիպեց Սայոնի համայնքային զարգացման ղեկավար Անդղե Ժինաղին և քննարկեց համայնքային զարգացման ու կայուն զբոսաշրջությանն առնչվող հարցեր: 

Հանդիպումից հետո թիմը Սիերայի Տեխնոպոլ կենտրոնում տեղի բիզնես համայնքին, դաշնային պաշտոնյաներին և Տուրիզմի ինստիտուտին ներկայացրեց մեր կենտրոնը և իր ծրագրերը: 

Հաջորդ քայլերը

Շվեյցարիայի գործընկերների հետ կշարունակենք աշխատել նախնական պայմանավորվածությունների շուրջ ու դրանք դարձնել իրականություն: Դա ներառում է ակադեմիական փոխանակումը, շվեցարական նորարարական ծրագրերի ու պիլոտների թեստավորումը Հայաստանում և տարածաշրջանային ու համաշխարհային մակարդակում համատեղ նախաձեռնությունները:  

Մանրամասները` շուտով: 

Փառատոնը թվերով՝

• Ավելի քան 50 ինտերակտիվ քննարկումներ 5 հիմնական թեմաների շուրջ՝ նորարարական մոտեցումներ, ԿԶՆ-երի հաղորդակցություն, քաղաքացիների ներգրավածություն, բազմաշահառու ներգրավածություն, գործողությունների համար մոբիլիզացում
• Ավելի քան 1500 մասնակիցներ
• Ավելի քան 30 նորարարական էքսպոներ 
• Ավելի քան 30,000 մարդ դիտել է ուղիղ միացումը։ 

Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի թիմը Բոննում կայացող «Համաշխարհային գործողությունների փառատոն՝ հանուն կայուն զարգացման» միջոցառման ընթացքում ներկայացրեց Հայաստանում նորարարության ոլորտում տեղի ունեցող գործընթացները։

«Կոլեկտիվի ուժը․ ոչ ոքի հետևում չթողնելով» պանելային քննարկման ընթացքում մեր թիմը պատմեց նորարարության կարևորությունը ԿԶՆ-երին հասնելու հարցում։ Մենք ներկայացրինք մեր կենտրոնը որպես բաց նորարարական հարթակի օրինակ, որը ստեղծվել է ՀՀ կառավարության և ՄԱԿ-ի կողմից ԿԶՆ-երի իրականացման արագացման համար։ Քննարկմանը հետևեց հարց ու պատասխանը։ 
«Թղթից՝ պրակտիկա․ առավելագույնը ստանալով Ազգային կամավորական զեկույցներից» քննարկման ժամանակ մեր թիմը կիսվեց ՄԱԿ-ի Ազգային կամավորական զեկույցին (ԱԿԶ) պատրաստվելու մեր փորձով։ Մենք նշեցինք ԱԿԶ-ի կարևորությունը ԿԶՆ-երի իրականացման հանձնառության համար, խոսեցինք թե ինչ կառույցներ են աջակցում Հայաստանի ԱԿԶ նախապատրաստմանը և բացատրեցինք մեր Կենտրոնի դերն այս գործընթացում։

Փառատոնի երրորդ օրը ԿԶՆ կենտրոնի հետազոտության և զարգացման փորձագետ Անժելա Մովսիսյանը և ՄԱԶԾ նորարարության փորձագետ Բենջամին Քամփֆը վարեցին «Էվրիստիկան և մարդկային զարգացումը․ վարքաբանության կիրառումը զարգացման ոլորտում» ինտերակտիվ քննարկումը։ 

Travelinsights-ը մշակվել է Կայուն զարգացման նպատակների (ԿԶՆ) ազգային նորարարական կենտրոնի կողմից և բարդ ալգորիթմների օգնությամբ կարողանում է հայտնաբերել, հավաքել ու վերլուծել Հայաստանի վերաբերյալ բոլոր գրառումները: Գործիքը, վերլուծելով հավաքագրած առցանց տվյալները, օգնում է հասկանալ զբոսաշրջության ոլորտում առկա դրական ու բացասական երևույթները զբոսաշրջիկի աչքերով: Գործիքի մշակմանը ներգրաված են եղել տվյալագետներ, ծրագրավորողներ, դիզայներներ, ուսանողներ, ինչպես նաև զբոսաշրջության ոլորտի փորձագետներ:

«Հայաստանում զբոսաշրջության ոլորտն ունի մեծ ներուժ և կարող է տնտեսության զարգացման համար ստեղծել եզակի հնարավորություններ»,- նշեց ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը: Չնայած իր երկար պատմությանը, Հայաստանը համեմատաբար նոր խաղացող է համաշխարհային զբոսաշրջության ոլորտում:

Ըստ Զբոսաշրջության և ճամփորդության համաշխարհային խորհրդի, 2017թ. զբոսաշրջության ընդհանուր ներդրումը տնտեսության մեջ՝ ներառյալ անուղղակի աշխատատեղերը, կազմել է ողջ զբաղվածության 14 տոկոսը: Ենթադրվում է, որ այս թիվը կշարունակի աճել: 

Նախորդ տարի երկիրը գրանցել է հինգ տոկոս տնտեսական աճ: Կառավարության հնգամյա ծրագիրն նպատակ ունի դիվերսիֆիկացնել տնտեսությունը և երաշխավորել, որ ավելի մեծ թվով քաղաքացիներ կօգտվեն տնտեսական բարիքներից: Զբոսաշրջությունն ունի տնտեսական աճի, աշխատատեղերի ստեղծման և եկամտի բաշխման համար շարժիչ ուժ լինելու մեծ ներուժ:

«Գործիքը մեզ կարող է օգնել հասկանալ զբոսաշրջիկների բավարարվածության ու դժգոհության աղբյուրները, լուծել ոլորտի խոցելի հարցերը, զարգացնել զբոսաշրջության շուկան, ինչպես նաև ներդրումներ կատարել նոր շուկաներում ու ծառայություններում, ինչպիսիք են էկոտուրիզմն ու գաստրոտուրիզմը»,- հավելեց Տիգրան Ավինյանը: 

Travelinsights-ը կգործի որպես հարթակ բիզնեսների համար, ներառյալ` ռեստորանների, հյուրանոցների և թանգարանների, որոնք ցանկանում են զբոսաշրջության ոլորտում հետևել հիմնական միտումներին և բարելավել իրենց ծառայությունները:

Ազգային նորարարական կենտրոնը ՀՀ կառավարության և ՄԱԿ-ի համատեղ նախաձեռնությունն է, որին աջակցում է ՄԱԶԾ-ն: ՄԱԶԾ ադմինիստրատորի տեղակալ, Արևելյան Եվրոպայի և ԱՊՀ երկրների տարածաշրջանային բյուրոյի տնօրեն Միրյանա Սպոլյարիչ Էգգերը Հայաստան իր առաջին այցելության ընթացքում նշեց. «Մեր վերջնանպատակն է բազմապատկել մի շարք ոլորտներում և զարգացման նպատակների վրա դրական ազդեցությունը, ներառյալ արժանապատիվ աշխատանքը և լավ ենթակառուցվածքները»,- հավելեց նա:

Իր նորարարական պորտֆելի շնորհիվ ՄԱԶԾ-ն օգնում է նոր մոտեցումներ ձևավորել զարգացման ոլորտում, ներառյալ կառավարությունների հետ նորարարական կենտրոնների ձևավորումը, որոնք թույլ կտան վերափոխել հանրային ծառայությունների ոլորտը, տվյալների օգնությամբ իրականացնել և մշտադիտարկել ԿԶՆ-երը, բացահայտել ֆինանսավորման այլընտրանքային աղբյուրներ` ԿԶՆ-երի իրականացումը արագացնելու և դիվերսիֆիկացնելու համար:

Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնի տնօրեն Ստեփան Մարգարյանը ընդգծեց, որ կենտրոնի գործունեությունը ներառելու է տվյալների վերլուծության և վարքագծային փորձարկումների իրականացումը, ինչի արդյունքում առաջարկություններ կներկայացվեն կառավարությանը և պիլոտային ծրագեր կիրականացվեն՝ տարբեր ոլորտներում իրականացվող հանրային քաղաքականությունների բարելավումը ապահովվելու համար:

Իր խոսքում Տիգրան Ավինյանը նշեց, որ կառավարության՝ երկրի զարգացման տեսլականը լիովին համահունչ է Կայուն զարգացման նպատակների հետ: Այս առումով ազգային նորարարական կենտրոնը կառավարության համար հետազոտական հանգույցի դեր կկատարի, որի գյուղատնտեսության, առողջապահության, կրթության, զբոսաշրջության, վերականգնվող էներգետիկայի, ինչպես նաև հարկային այլ ոլորտներում իրականացված վերլուծությունները և հետազոտական արդյունքները թույլ կտան հանրային քաղաքականություններ կազմել՝ հիմնվելով փաստերի վերլուծության վրա:

ՄԱԿ-ի մշտական համակարգող Շոմբի Շարփը ասաց, որ ազգային նորարարական կենտրոնի աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել նաև Հայաստանում հանրային կառավարման համակարգի բարեփոխումների և նորարարական լուծումների համար:

Նիստի մասնակիցները նաև համակարծիք էին, որ ազգային նորարարական կենտրոնի միջոցով հանրային կառավարման տարբեր մարմիններին կփոխանցվի համապատասխան ոլորտներում առկա համաշխարհային լավագույն փորձը, ինչպես նաև կենտրոնը կնպաստի այդ մարմինների աշխատակիցների կարողությունների զարգացմանը:

Վերջում կառավարման խորհուրդը հաստատեց կենտրոնի աշխատանքային ծրագիրը, ինչպես նաև հանձնարարական տվեց կենտրոնի ղեկավարությանը աշխատանքներ տանել նոր գործընկերությունների հաստատման ուղղությամբ և ուսումնասիրել կենտրոնի աշխատանքներում նոր շահառուների ներգրավվման հարցը:

Ցանկանու՞մ եք բնակչության շրջանում մեծացնել ծախսերը։ Ուղղակի ավելացրեք այն խթանները, որոնք կօգնեն մարդկանց մտածել, որ ծախսելն ավելի ռացիոնալ է կամ խնայելը ավելի իռացիոնալ է։ Ցանկանու՞մ եք կրճատել մեքնենաների արտանետած ածխաթթու գազի ծավալները։ Պարզապես բացատրեք կլիմայական փոփոխության երկարաժամկետ հետևանքները։

Նման մոտեցումը իրատեսական չէ։ Ավելին, երբ սկսում ենք հասկանալ թե ինչն է ընկած արդյունավետ քաղաքականության հիմքում, առաջանում է անհատների իրական վարքը վերանայելու անհրաժեշտությունը, որը ոչ միշտ է ռացիոնալ, ավելին՝ վարքի վրա ներգործում են զգացմունքները, դաստիարակությունը, մշակութային ենթատեքստը կամ այլ արտաքին գործոններ։

Հենց այս գաղափարի հիմքով է վարքաբանությունը կիրառվում քաղաքականության մշակման մեջ։ Վերջին տարիներին խոշոր միջազգային կազմակերպություններ (օր․՝ Համաշխարհային Բանկը, ՄԱԿ-ը, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը, Եվրոպական հանձնաժողովը) ինչպես նաև առանձին երկրների կառավարություններ (օր․՝ Մեծ  Բրիտանիայի, ԱՄՆ, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի) սկսել են ավելի շատ ուշադրություն դարձնել մարդկային վարքագծին՝ սպառողի իրավունքների պաշտպանության, առողջապահության, հարկահավաքության, բնական միջավայրի, կրթության և այլ ոլորտներում քաղաքականություն մշակելու ժամանակ։ 

Ինչո՞ւ։ Եկեք դիտարկենք հետևյալ հիպոթետիկ օրինակը, որի օգնությամբ կարող ենք ցուցադրել դասական քաղաքական միջամտության և վարքաբանական միջամտության տարբերությունը։

Արմենը փորձում է հասկանալ իր երեխաների՝ դպրոցն ավարտելուց հետո մասնագիտություն ու կարիերա ընտրելու հնարավորությունները։ Նա շատ լավ գիտի, որ հարևանների ու բարեկամների շրջանում հարգի են տնտեսագետի կամ իրավաբանի մասնագիտությունները։ Բազմաթիվ մասնագիտությունների ընտրանքի առջև կանգնելով նա համոզում է իր երեխային ընտրել տնտեսագետի մասնագիտությունը, չնայած որ քաջատեղյակ չէ աշխատաշուկայում առկա միտումներին և թե որոնք են տնտեսագետի կարիերայի հնարավորությունները։

Եթե փորձենք հարցին մոտենալ դասական քաղաքականություն մշակողի տեսանկյունից, ապա Արմենին ավելի շատ տեղեկատվություն և ուղղորդում է հարկավոր։ Այդ տեղեկատվությունը կարելի է Արմենի համար հասանելի դարձնել տեղական կառավարման մարմնի կայքի կամ բազում իրազեկման արշավների ու քննարկումների օգնությամբ։ 

Վարքաբան-քաղաքականությունը մշակողը հաշվի կառներ այն հանգամանքը, որ միգուցե Արմենը չունի անհրաժեշտ տեղեկատվությունը փնտրելու ժամանակն ու ունակությունները։ Նա երբեք չի ուսումնասիրել կառավարության կայքը և հաստատ հետաքրքրված չէ կառավարության միջոցառումներով։ Այդ պատճառով տեղեկատվությունը առցանց տեղադրելու և Արմենի արձագանքին սպասելու փոխարեն վարքաբան-քաղաքականություն մշակողը կարող է ուղարկել հատուկ մշակված բրոշյուր, որը կբացատրի աշխատաշուկայի միտումները և ցույց կտա այն մասնագիտությունները, որոնց կարիքը կա այժմ և կլինի ապագայում։ Այսպիսով, ի տարբերություն դասական քաղաքականություն մշակողի վարքաբան-քաղաքականություն մշակողը ավելի հավանական է, որ կազդի Արմենի վարքագծի վրա՝ իր իսկ շահի համար։

Ինչո՞ւ է սա կարևոր

2017թ․ ՄԱԿ-ը և ՀՀ կառավարությունը հիմնադրեցին Կայուն զարգացման նպատակների ազգային նորարարական կենտրոնը։ Կենտրոնի առաջնահերթ նպատակներից մեկն է բարելավել քաղաքականության մշակման գործընթացը երկրում։ Կենտրոնն արդեն գործարկել է իր առաջին վարքաբանական փորձն ու մշակում է ևս մի քանի նոր միջամտություն։

Կառավարության մեր գործընկերների հետ համագործակցության արդյունքում արդեն առանձնացրել ենք վերականգնվող էներգիայի, կանխարգելիչ բուժզննման, հարկահանության և մի շարք այլ ոլորտներում առկա մարտահրավերներ, որոնք կարող են մեծապես շահել վարքաբանական մեթոդաբանության կիրառումից։ 

Ցանկացած ոլորտում մենք բախվում ենք հնչեցվող հռետորաբանության և ռեալ արդյունքների անհամադրելիությանը. հաճախ այն ինչ լավ է հնչում և այն ինչ իրականում կարելի է կյանքի կոչել բավականաչափ տարբերվում են միմյանցից։ Զարգացման ոլորտն, իհարկե, բացառություն չէ։ Հաշվի առնելով այս և չորս ամիս շարունակ իրականացված ուսումնասիրությունները՝ որոշեցինք գնահատել իրավիճակն ու հասկանալ, թե ու՞ր ենք հասել: Արդյո՞ք կարողացել ենք պահել փոխակերպող լինելու մեր խոստումը։ Արդյո՞ք մենք իրապես այնպիսի հարթակ ենք, որտեղ տարբեր դերակատարներ կարող են աշխատել միմյանց հետ։

Դա անելու համար որոշեցինք դիտարկել մեր ամենաառաջին նախագծերից մեկը՝ «ԿԶՆ Բարոմետրը»: Այն հարթակ է, որը չափում և վիզուալ ներկայացնում է Կայուն զարգացման նպատակների իրականացումը Հայաստանում։

Լայն հանրությանը ծառայող գործիք ստեղծելու համար, մենք խորապես ուսումնասիրել ենք պոտենցիալ օգտատերերի տեսակները, որպեսզի ավելի լավ հասկանանք նրանց սովորություններն ու տվյալային կարիքները։

Դիզայնի փուլ. Մեր փոքր գրասենյակներում մենք թյուրիմացաբար պատկերացնում էինք, որ մեր հարթակը կունենա տարբեր տեսակի ցուցիչներ, որոնք պարբերաբար կթարմացվեն, հավանաբար կօգտագործեն «մեծ տվյալներ» և տեղեկություն կտրամադրեն քաղաքականություն մշակողներին և զարգացման ոլորտի մասնագետներին:

Որպես նորարարական կենտրոն, որոշեցինք նախ ստուգել այս գաղափարներից մի քանիսը, և այս պարագայում զրուցեցինք մեր օգտատերերի հետ։ Կենտրոնացրինք մեր հարցերը մի ոլորտի՝ էներգիայի շուրջ (որն այժմ հիշատակում են որպես ԿԶՆ 7) և սկսեցինք զրուցել մարդկանց հետ, ովքեր էներգայի տվյալներն օգտագործում են ամեն օր, ամեն շաբաթ կամ ամեն ամիս։

Բոլոր նրանք, ովքեր դեռ թերագնահատում են օգտատերերի հետազոտության կարևորությունը, խնդրում ենք ուշադրություն դարձնել հետազոտության արդյունքներին:

• Մարդիկ իրականում կարիք չունեն կամ չեն ցանկանում ունենալ էներգիայի համար ԿԶՆ ցուցիչների չափումներ։ Ընդհանուր առմամբ, միայն ԿԶՆ իրականացման հաջողության մասին զեկուցողները կարող են նման չափումների կարիք ունենալ։
• Մարդիկ չունեն իրական ժամանակում թարմացվող տվյալների կարիք։ Դրա կարիքն, այն էլ ամիսը մեկ անգամ, ամենաշատը ունեն էներգիայի տվյալների հետ աշխատողները։ Սակայն շատերի համար վեց ամսվա կտրվածքով թարմացումն էլ է նորմալ։
• Մարդիկ չեն վստահում հասանելի տվյալներին։ Տվյալների վիզուալացումը չի կարող օգնել լուծել պետական տվյալների՝ որպես «չճշգրտված» տվյալ ընկալելու խնդիրը։

Առաջին հայացքից թվում է՝ նմանատիպ եզրակացությունները պետք է հիասթափեցնող լինեին, սակայն մենք որոշեցինք շարունակել պայքարը։ Հասկացանք, որ տեխնիկապես խորը չէինք ընկղմվել գործի մեջ, ինչի համար այժմ թիմին միանում են տվյալների մասնագետներ, ովքեր կօգնեն մեզ իրականության սահմաններից դուրս չգալ։

Ավելին, թիմը սկսել է հավաքագրել զարգացման ոլորտի այլ դերակատարների գաղափարներն ու ռեսուրսները։ Թղթի վրա համագործակցություն ու համակարգում արտահայտությունները լավ են հնչում, սակայն սովորաբար նշանակալի արդյունք գրանցելը շատ ավելի բարդ է։ Փորձելով հաղթահարել այս միտումը՝ սկսել ենք համագործակցել ՅՈւՆԻՍԵՖ-ի մեր գործընկերների հետ, ովքեր բոլոր նպատակների և թիրախների համար պատրաստակամ են տրամադրել երեխաներին առնչվող բազային տվյալներ։ 

Իսկ անվստահության խնդիրը հաղթահարելու նպատակով դիմել ենք Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայությանը՝ ունենալու համար ավելի շատ ներգրավվածություն։ Հույս ունենք, որ այս համագործակցությունը կհաջողի և կծառայի ընդհանուր նպատակների։ 

Հուսով ենք, որ փորձնական տարբերակը կկարողանանանք ներկայացնել տարեվերջին, իսկ ավելացող գործընկերների կողմից տրամադրվող տվյալները կհամալրենք աստիճանաբար։

Այս փորձը մեզ մտածելու շատ նյութ է տվել, բայց մենք շարունակում ենք կատարել մեր աշխատանքը՝ անպայմանորեն ստուգելով մեր ենթադրությունները։ Մնացեք մեզ հետ հետագա նորությունների համար։